De teisho’s van het werkingsjaar 2025/2026 staan in het teken van zenmeester Dogens bekende aanbeveling voor de zenpraktijk:
Jaarthema 2025/2026
Stop, keer het licht om en belicht de oorsprong
De teisho’s van het werkingsjaar 2025/2026 staan in het teken van zenmeester Dogens bekende aanbeveling voor de zenpraktijk:
"Daarom moet je stoppen met het intellectuele najagen
van woorden en het najagen van zinnen,
en de terugtrekkende beweging leren van het licht omkeren
om het licht terug te geven.
Lichaam en geest zullen vanzelf wegvallen,
en het oorspronkelijke gezicht/oog zal zich manifesteren.
Met een zekere vrijheid zullen we dit bij wijze van rode draad voor dit werkingsjaar samenvatten als:
Stop, keer het licht om en belicht de bron
Of zoals hij het “Stoppen” samenvatte in zijn meesterwerk 'Bendowa':
Vergeet je bezigheden van de dag.
Denk niet aan wat goed is, noch aan wat slecht is.
Zit niet alle voor- en nadelen tegen elkaar af te wegen.
Stop alle bewegingen van het bewustzijn
en houd op met het vormen van ideeën over je gedachten en gezichtspunten.
Streef er niet naar een Boeddha te worden...
Dogen
Dōgen Zenji (1200 – 1253) was een Japanse zen-leraar en oprichter van de soto-stroming van zen in Japan. Dogens werk geldt als een vroeg en onovertroffen hoogtepunt van de Japanse zen-literatuur. In zijn geschriften worden Indiase, Chinese en Japanse ideeën samengebracht. Sommige van zijn theorieën lijken sterk op moderne westerse filosofieën, zoals de verhouding tussen zijn en tijd die doet denken aan de theorie van Martin Heidegger. In zijn schrijfstijl maakt hij gebruik van filosofisch woordspel, paradox en ironie.
In 'Over de beoefening van de Weg' stelt Dōgen dat alle mensen van nature verlicht zijn. Dit betekent echter niet dat oefenen zinloos is, omdat verlichting zich zonder oefening niet vanzelf manifesteert en niet kan worden ervaren.
In zijn 'Universele aanbeveling voor de beoefening van zazen' geeft hij instructies voor de juiste beoefening van zitmeditatie, zoals het zorgen voor een rustige ruimte, matigheid in eten en drinken, het loslaten van oordelen en voorkeuren en het aannemen van een correcte zithouding. Dogen en in zekere mate ook de hele Soto-richting staan bekend om de aandacht voor het correcte doen van allereerst de meditatie maar ook van het dagelijkse leven. Zie onder meer Dogens ‘Onderrichtingen aan de kok’ waarin hij het koken beschrijft als niet zomaar een huishoudelijke taak maar een diepgaande spirituele oefening die het hele leven en de hele persoon omvat. De kok (tenzo) moet de bereiding van voedsel niet als een alledaagse taak zien, maar als een directe uiting van verlichting en toewijding. Koken is niets minder dan een volwaardige en complete beoefening van de Weg. (Bron: Wikipedia)
Kalm en helder: de essentie van Zen-beoefening
1. Kalm en helder (of stil en helder) is de kern van Zen-beoefening. Zazen (zitmeditatie) voor zover het een bedoeling zou hebben is opgezet om om deze staat te realiseren. Zazen pakt daarbij de bron van de onrust aan en die is de illusie van een vast “ik”. Volgens het boeddhisme is het ego de oorzaak van lijden maar bij nadere beschouwing is dit ego, in de betekenis van een vaste entiteit die op zichzelf zou staan, een illusie
2. De weg van Zen is de weg van de frontale, 'heads on'-benadering. Het richt zich niet op een geleideklijke verbetering maar op een direct inzicht zonder verdere bemiddeling van teksten, gezagsbronnen of wat dan ook. Vandaar de directe aanbeveling: Stop, keer het licht en verlicht de bron.” DE aandacht gaat niet naar buiten, de ‘buitenwereld’ maar belicht dirtec t de bron van bewustzijn zelf. Maar het ego is taai, net als onze gebruikelijke, sinds jaar en dag ingeslepen patronen om de wereld en onszelf te beschouwen. Vandaar dat zen allerminst passief is maar het een actieve discipline vergt in een herhaalde oefening.
3. Stop! Alles begint (en eindigt) een voortdurend terugzetten van een stap, toestaan dat de geest tot rust komt. Dat is geen kwestie van de opkomende gedachtenb te onderdrukken - dat lukt overigens nooit - maar het wegvallen van de wil. Ware stilstand is pure aanwezigheid zonder iets te willen bereiken. Zazen is niets onderdrukken, niets vasthouden, zelfs niet aan het idee van een bron. Inzet is is levendige openheid: kalm én helder. Stop dus met het achternahollen van wens en verlangens, gedachten en dagdromen. Soppen betekent: laat het bewustzijn rusten in zijn bron: de stille, levende werkelijkheid die altijd aanwezig is. Er is trouwens gaan opsplitsing tussen enerzijds het bewustzijn en datgene wat verschijnt: Alles is al deel van de bron.